του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Μουσική τού Σήμερα από το Collegium Musicum Αθηνών του Νίκου Αθηναίου
Για το καταληκτικό εικοσαήμερο τού Οκτωβρίου το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών αναζήτησε την «Μουσική του Σήμερα», πτυχές της οποίας παρακολουθήσαμε και εμείς στην καταληκτική εκδήλωση τού Κύκλου, με την βαρύνουσα υπογραφή τού αρχιμουσικού Νίκου Αθηναίου, εμβληματικού καλλιτεχνικού διευθυντή του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης και μετέπειτα τού Ωδείου Αθηνών και πρωτεργάτη για συγκρότηση νεανικών ορχηστρικών σχηματισμών εγχόρδων προς παρουσίαση ευρηματικών προγραμμάτων εκτός της πεπατημένης, όπως π.χ. κοσμημάτων από τις 12 «νεανικές» συμφωνίες τού πρόωρα χαμένου Φέλιξ Μέντελσον-Μπαρτόλντυ.
Τον οικείο σε όσους τον γνωρίζουν ενθουσιασμό του κοινώνησε και στο παρασκήνιο συλλογικής διαδικασίας τού «Σωματείου Υποτροφίες Μαρία Κάλλας» για το πρόγραμμα της 30ής Οκτωβρίου, επικεφαλής τού τελευταίου δημιουργήματός του, υπό την επωνυμία «Collegium Musicum Αθηνών». Και όντως, αποκαλυπτική υπήρξε η ακρόαση, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», των τεσσάρων «Λυρικών Σκίτσων για ορχήστρα εγχόρδων» (1958) τού Δημήτρη Δραγατάκη, που εγκαινίασαν το γεγονός σε ατμόσφαιρα φιλικής στον ακροατή γραφής, αλλά ισχυρής, υποβλητικής ατμόσφαιρας μυστηρίου και αγωνίας. Τα pizzicati των εγχόρδων εισήγαγαν το allegretto, ενδιαφέρουσας ανάπτυξης, κορύφωσης και απρόοπτα απότομης κατάληξης. Το ενδιάμεσο lento εξέπεμψε ελεγειακή ενδιάθεση συμφωνικής φόρτισης και φιλοδοξίας, με λιγότερο ευρηματικό -αισθανθήκαμε- το καταληκτικό allegro ενός έργου πορείας προς την 1η συμφωνία τού συνθέτη.
Αλλαγή μουσικής κατεύθυνσης σηματοδότησε το κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα εγχόρδων (1962) τού Γιάννη Ανδρέου Παπαϊωάννου. Δωδεκαφθογγικής γραφής αν και παραδοσιακά τριμερές, το έργο υπηρετήθηκε με αφοσίωση από τον Απόστολο Παληό, παρά μιαν άχαρη-στην αντίληψή μας- πιανιστική γραφή, μάλλον συμφωνικού παρά δεξιοτεχνικού προσανατολισμού, στο πρότυπο σύγχρονης συμφωνίας κοντσερτάντε. Πάντως, το «ερωτύλο» β’ μέρος εισάγεται από το πιάνο σόλο και αναπτύσσει επεισοδιακό χαρακτήρα, ενώ η δραματική έναρξη τού finale vivace οδήγησε σε ενδιαφέροντα διάλογο τού πληκτροφόρου με το πρώτο βιολί.
Το τελευταίο διεκδίκησε με αξιώσεις την προσοχή, αμέσως μετά το διάλειμμα, ως επίκεντρο τού προορισμένου για τον Λεωνίδα Καβάκο κοντσέρτου για βιολί και έγχορδα (1995) τού -και προσωπικά οικείου και προσφιλούς μας- Θεόδωρου Αντωνίου. Έργο εξαιρετικής συνοχής, το διμερές κοντσέρτο παρουσιάζει τον συνθέτη σε ώριμη και τολμηρή, γεμάτη ιδέες, φάση δημιουργίας, σχοινοβατεί επιτυχώς μεταξύ φόρμας και αυτοσχεδιασμού, ενώ επιφυλάσσει απαιτητικό όσο και γενναιόδωρο ρόλο στον σολίστ, που εμπλέκει σε έναν γεμάτο εντάσεις και εκπλήξεις διάλογο με την ορχήστρα, με ισορροπίες μεγέθους και -αισθητό στον συγκεκριμένο ακροατή- ριζοσπαστικό αντίκτυπο, τουλάχιστον όπως ερμηνεύθηκε με αποκαλυπτική ακρίβεια, μουσικότητα και ευαισθησία από τον εξάρχοντα Απόλλωνα Γραμματικόπουλο σε κορυφαία περίσταση μιας μακράς σταδιοδρομίας.
Υπό αυτήν την έννοια, ο καταληκτικός της βραδιάς και πλέον πρόσφατος «Φοίνιξ» (2018), με παράτιτλο «σκίτσα για μια αλληγορία», τού διαδόχου τού Αντωνίου στην προεδρία της «Ενώσεως Ελλήνων Μουσουργών» Ιωσήφ Παπαδάτου, παρά την ευπρόσδεκτα κυκλική προγραμματική επάνοδο στη σύλληψη του σχεδιάσματος και την αντίστοιχη διαχείριση της δραματουργίας τής ίδιας της σύνθεσης, απαιτεί μεγαλύτερη εξοικείωση εκ μέρους μας στο επίπεδο κατανόησης των μουσικών συμβολισμών. Και η επανάληψη ενισχύει καθοριστικά την ακρόαση γι’ αυτό το επείγον ζητούμενο!
