του Κυριάκου Π. Λουκάκου

Από τον Μπετόβεν στον Στράους με πλοηγό την ΚΟΑ 

Συναστρία σολιστικών επιδόσεων συνόδευσε τρία σημαντικά συναυλιακά γεγονότα στη διαδρομή ενός ασφυκτικά πυκνού Δεκεμβρίου, που, για τον λόγο αυτό επιμένει να μάς κρατά δέσμιους τού σχολιασμού τους. Η συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, το βράδυ τής 5ης τού μήνα, σηματοδοτήθηκε, στο δεύτερο μέρος της κυρίως, από την επιστροφή τού Βρετανού Finnegan Downie Dear στο πόντιουμ. Επικοινωνιακή προμετωπίδα, ωστόσο, τής βραδιάς, που, όπως πλέον έχει καθιερωθεί, έλαβε χώραν  στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» (Φίλων της Μουσικής) τού Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, αποτέλεσε η εναρκτήρια παρουσίαση τού «Τριπλού» κοντσέρτου σε ντο μείζονα, για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο τού Ludwig van Beethoven. Και τούτο λόγω της σύμπραξης των από μακρού διασήμων βιολονίστα Maxim Vengerov και τσελίστα Steven Isserlis με την εισέτι «φέρελπι» πιανίστα Θεοδοσία Ντόκου. Η υψηλή προσδοκία μολαταύτα δεν δικαιώθηκε, αφού, σε έργο, τού οποίου σημαντικό διακύβευμα παραμένει η εγκαθίδρυση εσωτερικής αναλογίας στην προβολή των τριών οργάνων, αυτή δεν επετεύχθη παρά μόνον μεσούσης της διαδρομής τού μεγάλου α’ μέρους, με την όντως «δυναμικότατη» Ελληνίδα να καλύπτει συχνά τους έγχορδους συνοδοιπόρους της. Παρά την ευκρινέστερης μουσικότητας δήλωση των σολίστ στο αργό μέρος, αυτό παρέμεινε στατικό, με ελάχιστα διακριτική την απάντηση των κόρνων, και το έλλειμμα ισορροπημένης διαλεκτικής επέμεινε σε πείσμα μιας ενθουσιώδους ερωταπόκρισης στο φινάλε.

Σημαντικότερος σταθμός της ενδιαφέρουσας αυτής συναυλίας υπήρξε η ανάκρουση της πατριωτικής ραψωδίας «Taras Bulba» (1921) τού Leoš Janáček, μια εκτέλεση που δικαίωσε τόσο τον νεαρό αρχιμουσικό, νικητή τού διαγωνισμού G.Mahler (2020), όσο και τη συλλογική ταυτότητα τής ΚΟΑ, σε ηυξημένη εγρήγορση έναντι των απαιτήσεων τής προγραμματικής παρτιτούρας, με εξαιρετική πατίνα εγχόρδων και ξύλινων, «τραγανές» παρεμβάσεις των χάλκινων στο β’ μέρος και επίζηλη όσμωση δυνάμεων για την απαιτητική κορύφωση τού γ’. Τέλος, αν και η εκδήλωση ήταν παραπλεύρως αφιερωμένη στα 150 χρόνια από την γέννηση τού M.Ravel, το χορογραφικό ποίημα «La Valse», με το οποίο ολοκληρώθηκε, παρέμεινε δέσμιο συμφωνικής γενικολογίας, με έλλειμμα ρωμανικής φινέτσας και φευγαλέας ρευστότητας στη φραστική διατύπωση μιας μουσικής κατ’ εξοχήν αναθηματικού, νοσταλγικού απόηχου εσβεσμένης εποχής, που βοά για πιο ονειρικούς λικνισμούς από τον ακατέργαστο νεανικό δυναμισμό που πρυτάνευσε στην προγραμματική αυτή κατακλείδα.

Αποκαλυπτική αστοχία εκκλησιαστικού οργάνου

Μια Παρασκευή αργότερα, με την εορταστική περίοδο επί θύραις και την συμμετοχή σε αυτήν τού επιβλητικού εκκλησιαστικού οργάνου τού ΜΜΑ αναντιρρήτως πρωτεύουσα για τον πανηγυρικό χαρακτήρα σειράς εκδηλώσεων τού Οργανισμού, η επαγγελία μεταφοράς μουσικού περιεχομένου «Aπό την Παναγία των Παρισίων στην ΚΟΑ» παρέμεινε -φευ χωρίς επίσημη αιτιολόγηση- ανεκπλήρωτη. Τη μνήμη μας στοιχειώνει ακόμη η συναυλία τής 2ας Δεκεμβρίου 2016, όταν ο μετακληθείς οργανίστας και συνθέτης Thierry Escaich είχε βρεθεί εκτεθειμένος στην αιφνιδιαστική «μη διαθεσιμότητα» τού εκκλησιαστικού οργάνου, το οποίο είχε προετοιμασθεί να αναδείξει. Αν και παρήλθε δεκαετία σχεδόν, δεν έχουμε λησμονήσει τον τραυματικό αντίκτυπο τής αγωνίας ενός προβεβλημένου ανθρώπου της Μουσικής να αντεπεξέλθει σε ένα πρόγραμμα δομημένο γύρω από τον ίδιο ως άοπλο οργανίστα… 

Όπως και στην συναυλία της 12ης Δεκεμβρίου, έτσι και σε εκείνην τού Δεκεμβρίου 2016 ο προγραμματισμός της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών είχε ευλόγως εστιασθεί γύρω από το εκκλησιαστικό όργανο. Τότε προβλέποντας το κοντσέρτο τού Φρανσίς Πουλένκ, πριν το διάλειμμα, και την μεγαλειώδη 3η συμφωνία τού Καμίγ Σαιν-Σανς, την λιτά όσο και καίρια επονομαζομένη «avec Orgue», για το τέλος μιας τελικώς άδοξης βραδιάς, όταν ο σολίστ προσπαθούσε ματαίως να συμβάλει στο φινάλε τής Συμφωνίας από ένα δυσχερώς ακουστό πιάνο! Τότε η έλλειψη κονδυλίων είχε ενοχοποιηθεί -και από εμάς- λόγω τής πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης. Όμως, η σαρκαστική σύμπτωση αστοχίας  τού ιδίου αυτού οργάνου, παρεμπιπτόντως δώρου τής Γερμανικής Κυβερνήσεως, την χρονική στιγμή μάλιστα της άκρως  τιμητικής ανάληψης της προεδρίας τού Eurogroup από τον Έλληνα Υπουργό Οικονομικών, φοβούμεθα ότι επαναφέρει τον προβληματισμό για τον από μακρού ήδη δημόσιο χαρακτήρα τού ΟΜΜΑ ως ενδεχομένως ευάλωτο υπογάστριο κάθε αναπτυξιακής προσπάθειας που το αφορά…

Στην πρόσφατη περίσταση, μια βραχυλογική από σκηνής ανακοίνωση ενημέρωνε για την υποκατάσταση τής αρχικώς προβλεπόμενης για το τέλος τής εκδήλωσης Συμφωνίας τού πρακτικώς αγνώστου μας Ζοζέφ Ζονγκέν από την -κατά σύμπτωση μόλις προ ολίγων ημερών ανακρουσθείσα- …  5η συμφωνία τού Μπετόβεν, που αρνηθήκαμε να παρακολουθήσουμε ως ταπεινή ένδειξη διαμαρτυρίας μας κυρίως για την παράκαμψη ανάληψης ευθύνης για το συμβάν. Η εξέλιξη κατέστη περισσότερο λυπηρή από την υψηλή ποιότητα τού α’ μέρους της συναυλίας, που εγκαινιάσθηκε  με την πρωτόλεια, τριμερή συμφωνική σύνθεση τού Olivier Messiaen υπό τον τίτλο «Les Offrandes Oubliées». Με συμπτωματικά πρόσφατη την ακρόαση ιστορικού παρισινού δίσκου υπό τον Serge Baudo, εκτιμήσαμε την ζωηρή, διαφανή και ιδιωματικά οργανωμένη διεύθυνση τού Adrien Perruchon (*1983) με ρωμανική χρώση φραστικής τής Ορχήστρας και ενσυναίσθηση για τις επεισοδιακές μεταπτώσεις  της παρτιτούρας ανάμεσα σε παραδείσια εσωτερικότητα και αμαρτωλό πανδαιμόνιο. Σχηματισμός 20 οργάνων πλαισίωσε, εν συνεχεία, φορητό εκκλησιαστικό όργανο, από το οποίο ο σολίστ Vincent Dubois εξέπεμψε ισχυρό εκφραστικό αποτύπωμα για το 4ο κοντσέρτο, σε ρε ελάσσονα, έργ.7 τού G.F.Handel. 

Παράτολμη «Σαλώμη»

Σε βιβλικό πλαίσιο κινήθηκε η παράτολμη εκδήλωση της 23ης Δεκεμβρίου με την συναυλιακή παρουσίαση της όπερας τού Richard Strauss «Σαλώμη», επιλογή ιδιαίτερων απαιτήσεων από την ΚΟΑ και τον καλλιτεχνικό της διευθυντή Λουκά Καρυτινό, εν όψει τής ελάχιστης εξοικείωσης Ελλήνων μουσικών με το ρεπερτόριο αυτό. Η ερμηνεία κατέγραψε μιαν εισέτι εν εξελίξει πορεία προς το δυσθεώρητων απαιτήσεων έργο, όπου και οι «μικροί» σε διάρκεια ρόλοι απαιτούν διαύγεια εκφοράς κειμένου και μέγεθος μουσικής εξαγγελίας ιδιαίτερης τάξης. Στο πλαίσιο αυτό, η υποδειγματικής καλλιέπειας επώνυμη ηρωίδα τής υψιφώνου Elena Stichina ιδιοποιήθηκε ελλιπώς το υπέροχο κείμενο, ο βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός διαχειρίσθηκε κραυγαστικά το μέρος τού Ιωάννη, ο παλαίμαχος Ηρώδης τού τενόρου Wolfgang Ablinger-Sperhacke επέτυχε μόνον ακροθιγώς να αναδείξει τις ευκαιρίες  Sprechgesang τού ρόλου. Νεανικά διαυγής η άρθρωση τού Βασίλη Καβάγια ως Νάραμποτ, αλλά σφαιρικά άστοχη η καθυστερημένη επιστράτευση τής Κατερίνας Οικονόμου ως συρρικνωμένη Ηρωδιάδα… 

                                              Αναδημοσίευση από την ΑΥΓΗ τής Κυριακής 05 και 12/04/2026