H Συμφωνία της «Αναστάσεως»

55

Η αρχιτεκτονική και οι ιδιομορφίες των συμφωνιών του Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911) αξίζουν να διερευνηθούν εις βάθος εάν λάβουμε υπ΄όψιν ότι ο μεγάλος αλλά και εκκεντρικός αυτός συνθέτης ήταν «δυνάμει» συνθέτης όπερας που δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να γίνει και εν «ενεργεία». Αυτή την άποψη ενισχύει και το γεγονός ότι ο Μάλερ ασχολήθηκε και με το τραγούδι (λιντ) που δεν είναι παρά μία μικρογραφία της όπερας, με τις ιδιομορφίες φυσικά που απαιτεί η διαφορετική παρουσίαση των δύο ειδών.
Ένα απλό κοίταγμα των τραγουδιστικών μερών των συμφωνιών του, πείθει πως είναι γραμμένα σαν να πρόκειται για τμήματα ή αποσπάσματα από όπερες και οπωσδήποτε όχι από συμφωνίες.
Η «2η» Συμφωνία, η επωνομαζομένη της «Αναστάσεως», που η Κρατική μας Ορχήστρα παρουσίασε στο Μέγαρο Μουσικής με μαέστρο τον Στέφανο Τσιαλή, είναι η πρώτη συμφωνία που ο συνθέτης χρησιμοποιεί, και μάλιστα σε μεγάλη έκταση, τραγούδι. Το πρώτο της μέρος (allegro maestoso) εκφράζει την τραγικότητα για τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου του οποίου η ζωή, τα πάθη και οι εμπνεύσεις, περνούν μία ύστατη φορά από την σκέψη μας. Το δεύτερο, (landler- andante moderato) λειτουργεί ως ανάμνηση μίας ευτυχισμένης στιγμής που πρόσκαιρα μας κάνει να ξεχνάμε τι έχει συμβεί, το τρίτο, (scherzo) με την ένδειξη «κίνηση που κυλά ήρεμα» που παρομοιάζει με την αίσθηση που έχουμε παρακολουθώντας εξ αποστάσεως έναν χορό χωρίς να ακούμε τον ρυθμό της μουσικής, ενώ χωρίς διακοπή περνούμε στο τέταρτο και πέμπτο μέρος.
Για το τρίτο μέρος της συμφωνίας, ο Μάλερ έλαβε την έμπνευση από την ποιητική συλλογή «Η μαγική φλογέρα του παιδιού» από όπου δημιούργησε το μουσικό θέμα και την ατμόσφαιρα του μέρους αυτού της συμφωνίας, που ουσιαστικά δεν είναι άλλο,από ένα συμφωνικό ποίημα.
Από την «Μαγική φλογέρα του παιδιού» με την επιγραφή «Πρώτο φώς»(urlicht) και την ένδειξη «Πολύ επίσημα, σαν χορικό», που περιέχει σόλο για άλτο, βρισκόμαστε ήδη στο τέταρτο μέρος για να καταλήξουμε στο πέμπτο (im tempo des scherzo)σε ρυθμό σκέρτσου, για σόλο σοπράνο και άλτο καθώς και χορωδία με το ποιητικό κείμενο από το ποίημα του γνωστού ποιητού Κλόπστοκ «Ανάσταση». (Πίστευε καρδιά μου, θα αναστηθείς, τίποτε δεν χάνεις).
Το τέταρτο και το πέμπτο μέρος καλύφθηκε από τις καταξιωμένες φωνές των Αλεξάνδρα Σνάϊντερ (σοπράνο) και Λίλλυ Παασσικίβι (άλτο) που εξέφρασαν με τον πιο συγκινητικό τρόπο τους στίχους της μεταφυσικής αυτής Συμφωνίας.Η παραστατική απεικόνιση του θρήνου για τον άνθρωπο από την Παασσικίβι που έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον στίχο «Είμαι από τον Θεό και θέλω να γυρίσω στον Θεό», όπως και το τραγουδιστικό σύνολο της σοπράνο Αλεξάντρα Σνάϊντερ με την άλτο,υμνούν την έλευση του Αγίου Πνεύματος μέσω της παντοδύναμης Αγάπης που ευλογεί την ύπαρξή μας.

Σοφία Θεοφάνους