Μετάφραση: Στέλιος Βαφέας
Σκηνοθεσία – Φωτισμοί: Γιώργος Νανούρης
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Σκηνικά: Μαίρη Τσαγκάρη
Κοστούμια: “Deux Hommes”
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Ερμηνείες:
Κάτια Δανδουλάκη: Αμάντα Γουίνγκφιλντ, μητέρα
Ιωάννα Παππά: Λώρα Γουίνγκφιλντ, κόρη
Κωνσταντίνος Μπιμπής: Τομ Γουίνγκφιλντ, γιος
Ρένος Ρώτας: Τζιμ Ο’Κόννορ, επισκέπτης
Ο Γυάλινος Κόσμος (αγγλικός τίτλος: “The Glass Menagerie” – «Το γυάλινο θηριοτροφείο») είναι θεατρικό έργο τού Αμερικανού συγγραφέα Τενεσί Ουίλιαμς. Πρωτο-ανέβηκε τον Δεκέμβριο του 1944 στο θέατρο “Civic”, του Σικάγου, και την επόμενη χρονιά στη Νέα Υόρκη (θέατρο “Playhouse”), όπου κέρδισε το Βραβείο “New York Drama Critics Circle Award”. Αποτέλεσε την πρώτη θεατρική επιτυχία τού Τενεσί Ουίλιαμς, ο οποίος καθιερώθηκε ως ένας από τους μεγαλύτερους θεατρικούς συγγραφείς τού 20ου αιώνα.
Τα διαδραματιζόμενα αφορούν την περίοδο του Μεσοπολέμου (1920 – 1940), μια εποχή που οι Αμερικανοί (ΗΠΑ), μετά από τα δεινά που προκάλεσε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βίωσαν και τις συνέπειες μεγάλης οικονομικής κρίσης (χρηματιστηριακό κραχ 1929), οπότε οι αξίες δοκιμάστηκαν και οι προτεραιότητες των ανθρώπων άλλαξαν, καθώς προσπαθούσαν να επιβιώσουν, ζώντας σε παρατεταμένη ανασφάλεια.
Στο έργο, μέσα από τις αναμνήσεις τού Τομ, εξιστορείται η ζωή τής οικογένειας Γουίνγκφιλντ, που αποτελείται από τον ίδιο, τη μητέρα, Αμάντα, και την κόρη, Λώρα. Ο πατέρας τούς έχει εγκαταλείψει από χρόνια κι εκείνοι ζουν σ’ έναν «γυάλινο κόσμο». Η μητέρα έχει εμμονή με τα νεανικά της χρόνια και φέρεται σαν παλιά αριστοκράτισσα. Επιθυμεί μια καλή τύχη για τα παιδιά της, ενώ γνωρίζει πως αυτό είναι έως αδύνατον. Ο γιος της εργάζεται σε μιαν αποθήκη, έναντι πενιχρής αμοιβής, είναι επιπόλαιος, πίνει και ασχολείται με την ποίηση και τον κινηματογράφο. Νιώθει εγκλωβισμένος στις οικογενειακές υποχρεώσεις και προτιμάει να φύγει, όπως ο πατέρας του. Η υπερ-ευαίσθητη Λώρα έχει αναπηρία στο ένα της πόδι και αποφεύγει να βγει, προτιμώντας να ασχολείται με τη συλλογή της, που αποτελείται από μικρά γυάλινα ζωάκια, και με το ν’ ακούει μουσική από τους παλιούς δίσκους τού πατέρα της.
Μετά από υπόδειξη της μητέρας, ο Τομ προσκαλεί στο σπίτι τους έναν συνάδελφό του, με προοπτική την αποκατάσταση της αδελφής του. Δυστυχώς, όλες οι ελπίδες τους διαψεύδονται, καθώς ο επισκέπτης, Τζιμ, ενημερώνει τη Λώρα πως είναι δεσμευμένος, τη στιγμή που η κοπέλα αρχίζει να ελπίζει σε ευτυχή κατάληξη.
Όπως έχουν επισημάνει ορισμένοι θεατρικοί κριτικοί, το έργο αντανακλά την προσωπική ζωή τού συγγραφέα και περιγράφει την οικογένειά του και όσα έλαβαν χώρα στα παιδικά του χρόνια (το πραγματικό μικρό του όνομα ήταν Τόμας). Η Αμάντα είναι η υπερ-προστατευτική μητέρα του και η Λώρα αντιπροσωπεύει την αδελφή του, που έπασχε από σχιζοφρένεια και είχε υποβληθεί σε λοβοτομή, με αποτέλεσμα να μείνει σχεδόν ανάπηρη για το υπόλοιπο της ζωής της, γεγονός που ο συγγραφέας δεν συγχώρεσε στους γονείς του.
Η σκηνοθεσία τού Γιώργου Νανούρη, στον οποίον οφείλονται και οι ευφάνταστοι φωτισμοί, χάρισε στο κοινό μια έξοχη παράσταση, με τη βοήθεια των εκλεκτών συνεργατών του. Η ωραία μετάφραση ήταν του ποιητή, συγγραφέα και μεταφραστή Στέλιου Βαφέα και η υποβλητική μουσική – με νότες νοσταλγίας, του συνθέτη, πιανίστα κι ενορχηστρωτή Θοδωρή Οικονόμου. Το ατμοσφαιρικό σκηνικό σχεδίασε η σκηνογράφος κι ενδυματολόγος Μαίρη Τσαγκάρη και τα υπέροχα κοστούμια ανήκαν στον οίκο μόδας “Deux Hommes”.
Οι ερμηνείες των ηθοποιών, με επικεφαλής την εξαιρετική Κάτια Δανδουλάκη, στον ρόλο τής μητέρας, μιας νευρικής γυναίκας που ακροβατεί μεταξύ σκληρής πραγματικότητας και ιδανικού τρόπου ζωής, ανέδειξαν την ατμόσφαιρα του έργου, χάρη και στη σκηνοθετική προσέγγιση αλλά και στο «ονειρικό» τοπίο που πάντα δημιουργεί ο ταλαντούχος Γιώργος Νανούρης, με τους φωτισμούς του. Η εκπληκτική Ιωάννα Παππά έδωσε ατόφια την εικόνα τής ανάπηρης, υπερ-ευαίσθητης και καταθλιπτικής κόρης, σωματοποιώντας ιδανικά το πρόβλημά της, ο Κωνσταντίνος Μπιμπής υπήρξε τέλειος ρεαλιστής γιος και αφηγητής και ο Ρένος Ρώτας αξιοθαύμαστος επισκέπτης.
Το κοινό, στο κατάμεστο ανοιχτό Θέατρο Κολωνού, καταχειροκρότησε όλους τούς συντελεστές, στο τέλος, επευφημώντας τους. (Διάρκεια 1 ώρα και 40 λεπτά)
Η παράσταση στο ανοιχτό Θέατρο Κολωνού δόθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2023, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό, ως προσφορά τού Δήμου Αθηναίων και του ΟΠΑΝΔΑ (Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων).
«Θέατρο Κολωνού»
Ιωαννίνων & Καπανέως
104 44, Κολωνός
Τηλέφωνο: 21 0528 4856
Νίκος Μπατσικανής, ποιητής, συγγραφέας, κριτικός Θεάτρου,
μέλος τής Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών
Τεννεσσί Ουίλλιαμς (φιλολογικό ψευδώνυμο του Τόμας Λάνιε Ουίλλιαμς (αγγλικά: Thomas Lanier “Tennessee” Williams III, 1911 – 1983): πολυγραφότατος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας. Έζησε για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Νέα Ορλεάνη (New Orleans), όπου και άλλαξε το όνομά του, από την πολιτεία καταγωγής τού πατέρα του. Έγραψε ποιήματα, νουβέλες, θεατρικά έργα και παιχνίδια, ιστορίες και μυθιστορήματα. Κέρδισε το βραβείο «Πούλιτζερ» (Pulitzer Prize) το 1948, για το «Λεωφορείον ο Πόθος» αλλά και το 1955, για τη «Λυσσασμένη Γάτα». Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 30 γλώσσες και αποτελούν δημοφιλείς παραστάσεις σε όλο τον κόσμο.
Ο Τόμας Λάνιε Ουίλλιαμς ο Γ΄ γεννήθηκε το 1911 στο Κολόμπους (Columbus) του Μισσισσίππι (State of Mississippi). Σε ηλικία 5 ετών, διαγνώστηκε με παράλυση των κάτω άκρων του, ασθένεια που τον καθήλωσε για τα επόμενα 2 χρόνια. Επειδή ήταν ανήμπορος να κάνει οτιδήποτε, η μητέρα του τον ενθάρρυνε να φαντάζεται και να γράφει ιστορίες.
Σε πολλά από τα έργα του, ο Ουίλλιαμς εμπνεύστηκε από την ίδια την οικογένειά του, για την ανάπτυξη των πρωταγωνιστικών του χαρακτήρων.
Στα 16 του κέρδισε το πρώτο του βραβείο για το δοκίμιό του “Can a Good Wife Be a Good Sport?”. Σπούδασε δημοσιογραφία το 1929, στο πανεπιστήμιο του Μιζούρι (State of Missouri), όπου οι συμφοιτητές του τού κόλλησαν το παρατσούκλι “Tennessee”, λόγω της συρτής νότιας προφοράς του, και θεατρολογία στο Πανεπιστήμιο Ουάσινγκτον, στο Σαιντ Λούις (St. Louis, Missouri), όπου παρουσιάστηκαν και τα πρώτα του έργα «Κεριά στον Ήλιο» και «Φυγάς». Το 1938 πήρε πτυχίο και από το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα ή Άιοβα (State of Iowa).
Ο Ουίλλιαμς μετακόμισε το 1939 στη Λουιζιάνα (State of Louisiana) κι έμεινε για κάποιο χρονικό διάστημα στη γαλλική συνοικία στη Νέα Ορλεάνη, όπου ξεκίνησε το 1947 να γράφει το έργο «Λεωφορείον ο Πόθος», το οποίο τελείωσε αργότερα στη Φλόριντα (State of Florida). Το έργο γνώρισε τεράστια επιτυχία: πήρε το «Βραβείο Κριτικών της Νέας Υόρκης» και το βραβείο «Πούλιτζερ». Παρουσιάστηκε σε θέατρο της Νέας Υόρκης (New York), σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν, με τον Μάρλον Μπράντο (Marlon Brando, 1924 – 2004) στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ έγινε και ταινία το 1951, που χάρισε το βραβείο Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου στη Βίβιαν Λη (Vivien Lee, 1913 – 1967).
Το 1947, ο Ουίλλιαμς γνώρισε κι ερωτεύτηκε τον Φρανκ Μέρλο, Ιταλό δεύτερης γενιάς, μέχρι το θάνατό του από καρκίνο το 1963. Όσο ήταν μαζί έγραψε το «Τριαντάφυλλο στο Στήθος» (μεταφέρθηκε και σε ταινία με την Άννα Μανιάνι (Anna Magnani, 1908 – 1973) και τον Μπαρτ Λάνκαστερ – Burt Lancaster, 1913 – 1994), το μόνο έργο του με ευτυχή κατάληξη, ενώ ο Μέρλο εξισορροπούσε τις κρίσεις κατάθλιψης του Ουίλλιαμς και του φόβου του ότι θα οδηγούνταν στην παράνοια και την τρέλα, όπως η αδερφή του.
Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών τού ’50 και του ’60, ο Ουίλλιαμς ήρθε αντιμέτωπος με σκληρή κριτική από ορισμένους κριτικούς τού θεάτρου, εξαιτίας της ομοφυλοφιλικής του ταυτότητας. Με τον καιρό, το ύφος των έργων του ωρίμαζε και σε κάποια προχωρούσε σε πειραματισμούς, κάτι που τον αποξένωσε ακόμη περισσότερο από τους κριτικούς.
Το 1976, υπήρξε πρόεδρος της επιτροπής τού Φεστιβάλ Καννών.
Στις 25 Φεβρουαρίου 1983, ο Τεννεσσί Ουίλλιαμς βρέθηκε νεκρός στο δωμάτιο που είχε νοικιάσει στο ξενοδοχείο “Elysee” στη Νέα Υόρκη, έχοντας σφηνωμένο στον λαιμό του έναν φελλό. Ο ίδιος επιθυμούσε να αποτεφρωθεί και να σκορπιστούν οι στάχτες του στον Κόλπο τού Μεξικού, ωστόσο θάφτηκε στον οικογενειακό τάφο, στο κοιμητήριο «Κάλβαρυ» (Γολγοθάς) του Σαιντ Λούις.
Ο Ουίλλιαμς είχε επιρροές από τον Ρώσο διηγηματογράφο και θεατρικό συγγραφέα Άντον Τσέχωφ (ρωσ. Анто́н Па́влович Че́хов, 1860 – 1904), τον Σουηδό δραματουργό και μυθιστοριογράφο Άουγκουστ Στρίντμπεργκ (August Strindberg, 1849 – 1912) και άλλους συγγραφείς. Συνήθης φυσιογνωμία στα έργα του είναι μια ηρωίδα στα όρια της παράνοιας, με καθαρές επιρροές από τη ζωή τής αδερφής του, Ρόουζ. Από την αδερφή του και τη μητέρα του φαίνεται ότι εμπνέεται για τους γυναικείους χαρακτήρες (Λώρα, Αμάντα) στον Γυάλινο Κόσμο, ενώ ο χαρακτήρας της Μπλανς Ντυμπουά στο Λεωφορείο ο Πόθος φαίνεται να βασίστηκε στη Ρόουζ, αλλά και στον ίδιο, καθώς, την περίοδο που έγραφε το έργο, πίστευε ότι θα πεθάνει κι πως αυτό θα αποτελούσε το κύκνειο άσμα του. Στη Λυσσασμένη Γάτα διακρίνονται στοιχεία από τη ζωή τού Ουίλλιαμς, όπως η ομοφυλοφιλία, ο αλκοολισμός και οι ψυχικές διαταραχές.
Εργογραφία:
Πρωτόλεια έργα: Candles to the Sun (Κεριά στον Ήλιο, 1936) – Fugitive Kind (Φυγάς, 1937) – Spring Storm (Ανοιξιάτικη Θύελλα, 1937) – Me Vaysha (1937) – Not About Nightingales (Όχι για αηδόνια, 1938) – Battle of Angels (Μάχη των Αγγέλων, 1940) – I Rise in Flame, Cried the Phoenix (Γεννιέμαι στη φλόγα, κραύγασε ο φοίνικας, 1941)
Θεατρικά έργα: The Glass Menagerie (Γυάλινος Κόσμος, 1944) – You Touched Me (Μ’ άγγιξες, 1945, συνεργασία με τον Ντόναλντ Ουίνταμ) – Stairs to the Roof (Σκάλες για την κορυφή, 1947) – A Streetcar Named Desire (Λεωφορείον ο Πόθος, 1947) – Summer and Smoke (Καλοκαίρι και καταχνιά, 1948) – The Rose Tattoo (Τριαντάφυλλο στο στήθος, 1951) – Camino Real (1953) – Cat on a Hot Tin Roof (Λυσσασμένη Γάτα, 1955) – Orpheus Descending (Ο Ορφέας στον Άδη, 1957) – Suddenly, Last Summer (Ξαφνικά, πέρυσι το καλοκαίρι, 1958) – Sweet Bird of Youth (Γλυκό πουλί της νιότης, 1959) – Period of Adjustment (Περίοδος προσαρμογής, 1960) – The Night of the Iguana (Η νύχτα της Ιγκουάνα, 1961) – The Milk Train Doesn’t Stop Here Anymore (Ο Τελευταίος επισκέπτης, 1963) – The Seven Descents of Myrtle (Οι επτά κάθοδοι της Μερτλ ή Το βασίλειο της γης, 1968) – In the Bar of a Tokyo Hotel (Στο μπαρ ενός ξενοδοχείου του Τόκυο, 1969) – Will Mr. Merriweather Return from Memphis? (Ο κύριος Μέρριγουεδερ θα γυρίσει από το Μέμφις; 1969) – Small Craft Warnings (Μικρές έξυπνες προειδοποιήσεις, 1972) – The Two-Character Play (Έργο για δύο πρόσωπα, 1973) – The Red Devil Battery Sign (Το σημάδι του κόκκινου διαβόλου, 1975) – This Is (An Entertainment) Αυτό είναι (Μια διασκέδαση, 1976) – Vieux Carré (1977) – A Lovely Sunday for Creve Coeur (Μια υπέροχη Κυριακή για εκδρομή (1979) – Clothes for a Summer Hotel (Ρούχα για καλοκαιρινό ξενοδοχείο, 1980) – The Notebook of Trigorin (Το σημειωματάριο του Τριγκόριν, 1980) – Something Cloudy, Something Clear (Κάτι συννεφιασμένο, κάτι καθαρό, 1981) – A House Not Meant to Stand (Ετοιμόρροπο σπίτι, 1982)
Πεζογραφήματα: The Roman Spring of Mrs. Stone (Η ρωμαϊκή άνοιξη της Κας Στόουν, 1950) – Moise and the World of Reason (1975)
Μονόπρακτα: Portrait of a Madonna (Το πορτρέτο μιας Μαντόνας, 1941 και 1944) – The Lady of Larkspur Lotion (Λαίδη Φθειροζόλ, 1941) – Talk to Me Like the Rain and Let Me Listen (Μίλα μου σαν τη βροχή κι άσε με να ακούω, 1953) – Something Unspoken (Κάτι που δεν λέγεται, 1958) – Slapstick Tragedy, (Τραγική Αρλεκινάδα, 1966) – Hello from Bertha (Χαιρετισμούς από την Μπέρθα, 1946) – The Case of the Crushed Petunias (Η περίπτωση της σπασμένης Μιμόζας, 1948) – The Dark Room (Το σκοτεινό δωμάτιο, 1948) – This Property is Contemned (Προς κατεδάφισιν, 1946)
Διηγήματα: The Vengeance of Nitocris (1928) – The Field of Blue Children (1939) – Oriflamme (1944) – The Resemblance Between a Violin Case and a Coffin (1951) – Hard Candy: A Book of Stories (1954) – Three Players of a Summer Game and Other Stories (1960) – The Knightly Quest: a Novella and Four Short Stories (1966) – One Arm and Other Stories (1967) – Eight Mortal Ladies Possessed: a Book of Stories (1974) – Tent Worms (1980) – It Happened the day the Sun Rose, and Other Stories (1981) – (Βικιπαίδεια)
