«Φιντέλιο» αστέρων αλλά και παρανοήσεων στη Βασιλική Όπερα του Λονδίνου

2

του Κυριάκου Π. Λουκάκου

       10 χρόνια ενασχόλησης, 3 παραστατικές εκδοχές και 4 διαφορετικές εισαγωγές σηματοδοτούν την επίπονη σχέση του Ludwig van Beethoven με την «όπερα σωτηρίας» που γνωρίζουμε ως «Fidelio». Η σύνθεσή της τού ανατέθηκε από τον Joseph Sonnleithner, νεοδιόριστο εν έτει 1804 διευθυντή του Theater an der Wien, ο οποίος επωμίσθηκε και τη συγγραφή του λιμπρέτου. Ο Μπετόβεν σαγηνεύθηκε από «το φως των ευφυών και πρακτικών γαλλικών μελοδραμάτων» και, πιο συγκεκριμένα, από ένα αξιοσημείωτης δραματουργικής συμμετρίας θεατρικό έργο (1793) τού JeanNicolas Bouilly, από το λιμπρέτο του ιδίου για μια πρώτη όπερα με τίτλο «Leonore, ou L’ Amour conjugal»(1798) σε μουσική του Pierre Gaveaux, καθώς  και από την περίπου ομότιτλη ιταλική όπερα τού Ferdinando Paer (1804), χωρίς να λησμονείται ο θαυμασμός του για την συγγενούς θεματικής «Lodoiska» (1791) του Luigi Cherubini.

Fidelio ROH March 2020 – Egils Silins-Lise Davidsen-Jonas Kaufmann -photo Bill Cooper

   Η Λεονώρα, σύζυγος του αγνοούμενου, αυθαίρετα κρατούμενου, αξιωματούχου Φλορεστάν, παρεισφρέει στη φυλακή του μεταμφιεσμένη σε νεαρό Φιντέλιο, κατακτά την εμπιστοσύνη του δεσμοφύλακα Ρόκκο και τον έρωτα της κόρης του Μαρτσελίνε και κατορθώνει να σώσει τον σύζυγό της από τον επίδοξο δολοφόνο του, τον διευθυντή της φυλακής Ντον Πιτσάρο, λίγο πριν τον έλεγχο πράξεων αυθαίρετης βίας από επισκέπτη υπουργό. Παρακολουθήσαμε την παράσταση της 6ης Μαρτίου στο Κόβεντ-Γκάρντεν με τη διδασκαλία τού Tobias Kratzer, που, εκτιμώντας αυθαίρετα ότι η α’ πράξη είναι «ιστορικό μελόδραμα ελευθερίας και έρωτα της μετεπαναστατικής εποχής» και η β’ «πολιτικό δοκίμιο …μια μουσική έκκληση για ενεργητική ενσυναίσθηση», διαχειρίσθηκε τα 2 μέρη σε ανάλογη σκηνογραφική δυσαρμονία μεταξύ τους (Rainer Sellmeier), προσέθεσε κείμενο κατά βούληση, στρέβλωσε την οραματική άρια της Λεονώρας,,  ανέδειξε τη Μαρτσελλίνε σε ένοπλη επαναστάτρια και δολοφόνο του Πιτσάρο, ενώ υποκατέστησε το μπουντρούμι του μαρτυρίου με περιμετρικά καθήμενους και video wall προβολής μορφασμών τους! Επιστέγασμα η αυλαία με μόνον επί σκηνής τον Χακίνο, τον παραγιό του δεσμοφύλακα, … «ως εκπρόσωπο εκείνων που μένουν πίσω και των οποίων οι πληγές εκτρέφουν την καταστροφική προοπτική μετεξέλιξής τους σε αυριανούς Πιτσάρο». Έλεος!

          Το απογοητευτικό παραστατικό αποτύπωμα της οπτικής αυτής, γεμάτο πληκτικές και πομπώδεις διακηρυκτικές πομφόλυγες, δεν αμφισβήτησε μόνον υπαρκτές στο έργο, στέρεες και επίκαιρες δραματουργικές ισορροπίες, με κυριότερη τη σταδιακή (και γι’ αυτό συγκλονιστική) αποκάλυψη στον θεατή της μετάπτωσης ενός μικροαστικού ερωτικού κωμειδυλίου φυλακής σε υπαρξιακό δράμα σωτήριας ερωτικής αυταπάρνησης στο όνομα της πολιτικής και κοινωνικής ελευθερίας, αλλά και υπονόμευσε την ίδια την ενσυναίσθηση που υποτίθεται ότι επεδίωκε. Σε αυτή την εξέλιξη συνέτεινε και η ελάχιστα δυναμική, αδιάφορη μουσική διεύθυνση του Sir Antonio Pappano, που κατόρθωσε να προσπεράσει χωρίς ρίγος συγκίνησης και ατμόσφαιρας ακόμη και το χορωδιακό των φυλακισμένων, τόσο εμβληματικό όσο μόνον εκείνο των αιχμαλώτων Εβραίων στον «Ναμπούκο» του Βέρντι!

    

Fidelio at-covent-garden 9.03.2020-Jonas Kaufmann-photo source France Musique

   Υπό αυτές τις συνθήκες, μόνη αλλά εξέχουσα παραμυθία υπήρξε η ενσάρκωση του πρωταγωνιστικού ζεύγους από δύο άδοντες ηθοποιούς που αναζητούν όμοιούς τους στο παγκόσμιο στερέωμα. Ο τενόρος Jonas Kaufmann επιβεβαίωσε, ήδη από την αρχική επίκληση «Gott!» τής άριάς του, την όλως προσωπική περιωπή του στην ιδιοποίηση κειμένου και μουσικής και τη θαυμαστή ομοιογένεια και θαλπωρή του απαράλλαχτου, σαρκώδους ήχου του. Ως Λεονώρα, η νεαρή Νορβηγίδα Lise Davidsen κατήγαγε πραγματικό θρίαμβο, επιβεβαιώνοντας την αξιολόγησή της ως διαδόχου των προκατόχων της Kirsten Flagstad και Birgit Nilsson στο ρεπερτόριο αυτό. Η φωνή είναι μεγάλη σε όγκο και έκταση, η ατάκα της ακριβής και αγέρωχη, ο φωνητικός και υποκριτικός δυναμισμός της στην πρώτη αλλά ήδη ώριμη νεότητά του. Δροσερό και το δευτεραγωνιστικό ζευγάρι της Αμερικανίδας υψιφώνου Amanda Forsythe και του Ιρλανδού τενόρου Robin Tritschler, ενώ στον αντίποδα μιας αξιοπρεπούς μετριότητας κινήθηκαν οι εκπρόσωποι της χαμηλής περιοχής Georg Zeppenfeld (Ρόκκο), Simon Neal (Πιτσάρο) και Egils Siliņš (Υπουργός).